Er komt een moment in je leven waarop je niet blij bent met jezelf. Misschien is dat moment nu.
Je loopt vast. Niet in een relatie. Niet in je werk. Niet in een huis.
Je zit vast in jezelf. Of beter gezegd: in een versie van jezelf die ooit ontstaan is, maar nu niet meer goed voelt.
En dan komt die vraag die bij iedereen minstens één keer in zijn of haar leven opkomt:
Wie ben ik nu eigenlijk?
Misschien voel je dat je altijd ‘de sterke’ was. Of ‘de redder’. De grappige, de zorgzame, de onzichtbare, de verantwoordelijke. Je hebt die rol zo lang gespeeld dat je niet beter weet. Terwijl je ook wel weet: dit ben ik niet helemaal.
Je voelt de behoefte om trouw te zijn aan jezelf maar merkt ook dat je vastzit in patronen die je niet zo makkelijk doorbreekt. Welkom in de wereld van de familiewaarden, -identiteit en loyaliteit. In deze blog leg ik uit waarom de familiewaarden en familie identiteit jou nog steeds beïnvloeden. Ook ga ik in op wat loyaliteit betekent en hoe je stap voor stap meer jezelf kunt worden.
Familiewaarden: de onzichtbare regels van de groep
We groeien allemaal op binnen een systeem.
Dat systeem (in deze blog is dat je gezin van herkomst) heeft regels, overtuigingen en ‘waarheden’ die vaak niet uitgesproken worden, maar wel alles bepalen.
Ze hangen in de lucht.
Ze leven in blikken, op tegeltjes en in patronen.
Ze worden niet verteld, maar voorgeleefd.
Familiewaarden zitten in subtiele uitspraken:
- We lossen alles zelf op.
- Boos zijn is onbeleefd.
- Anderen gaan altijd voor.
- Zorg dat je niet opvalt.
- Wat zullen ze wel niet denken?
- Niet klagen, maar dragen….
Misschien herken je ze. Misschien dacht je: zo ís het gewoon. Zo denk ik erover.
En omdat je als kind afhankelijk bent van je omgeving, neem je die waarden in je op alsof je van jezelf zijn. Niet bewust, maar automatisch omdat overleven belangrijker is dan jezelf zijn.
Naast waarden die we hebben als familie, bestaat er ook zoiets als familie identiteit.
Wat is het verschil tussen familiewaarden en familie-identiteit?
Familiewaarden zijn de overtuigingen en gedragsregels die binnen een gezin (vaak onuitgesproken) gelden. Het gaat om dingen die belangrijk zijn, die ons gedrag aansturen. En het gaat om de ongeschreven regels die bepalen wat goed en fout is. Je kunt het afleiden uit het gedrag van je ouders, hun ouders en (oudere) broers en zussen. Familiewaarden vertellen je wat hoort en niet hoort. De waarden geven structuur, voorspelbaarheid en houvast. Kortom, een gevoel van veiligheid.
Familie-identiteit gaat nog dieper: het is het beeld van ‘wie wij zijn’ als familie. Het is het collectieve verhaal waar jij als kind in opgroeit. Bijvoorbeeld: Wij zijn harde werkers, Wij lossen onze eigen problemen op, of Wij Jansens zijn niet van die mensen die ….. De familie identiteit zorgt voor onderlinge verbondenheid. Familie-identiteit vertelt je wie je zou moeten zijn om erbij te horen.
Als je eigen verlangens, keuzes of gevoelens daar niet mee overeenkomen, ontstaat er innerlijke spanning, ofwel een innerlijk conflict. En vaak, zonder dat je het doorhebt, pas je je aan. Uit liefde. Uit loyaliteit. Uit een diepgewortelde behoefte om erbij te horen.
Het ontstaan van familiepatronen
Ieder kind past zich dus in bepaalde mate aan om liefde, aandacht of veiligheid te krijgen.
En die aanpassing wordt een gewoonte. Een automatisme. Een patroon.
Misschien leerde je:
- Dat je liefde kreeg als je zorgde voor anderen.
- Dat je gezien werd als je presteerde.
- Dat je veilig was als je je emoties inslikte.
- Dat je geaccepteerd werd als je het vrolijke, blije meisje of jongentje was.
Langzaam maar zeker vormde zich een zelfbeeld.
Eentje dat veilig was. Maar tegelijkertijd niet helemaal jouw ware aard was. Alleen weet je dat dan nog niet. Nu weet je dat het onderdeel is van de familie-identiteit.
Je leeft dus niet helemaal als jezelf, maar volgens de verwachtingen van je gezin van herkomst. En dat is in feite heel normaal. Er is dus niks mis met je als je je veel hebt aangepast.
Familiewaarden lijken onschuldig. Het zijn een soort richtlijnen. Die duidelijkheid en veiligheid geven. Maar toch kunnen ze op latere leeftijd nog steeds veel impact hebben. Je merkt dan dat ze je niet meer helpen en dat het moeilijk is om ze los te laten.
Als de ongeschreven regel thuis was: Wij klagen niet, wij dragen, dan leer je al vroeg om pijn weg te slikken.
Als boosheid werd gezien als lastig of onbeleefd, dan leer je jezelf aan om te glimlachen terwijl je vanbinnen kookt.
En als het belangrijk was dat je niet opvalt, dan word je er goed in om jezelf kleiner te maken dan je werkelijk bent.
Deze waarden vormen een kader waarin je leert: zo hoor je te zijn. En dus ga je je gedragen zoals het gezin dat van je verwacht.
Dat gedrag herhaal je. Steeds opnieuw. Tot het een patroon wordt. Familiepatronen die zo vanzelfsprekend zijn dat je ze op de automatische piloot doet. Familiepatronen zijn geen bewuste keuzes. Ze zijn voortgekomen uit aanpassing. Uit een diep verlangen om verbinding te hebben.
Dat brengt me bij een van de meest hardnekkige krachten die deze patronen in stand houdt: loyaliteit.
Waarom trouw zijn aan jezelf zo moeilijk is: de onzichtbare greep van loyaliteit
Je zou denken: “Als het me niet meer bij me past, laat ik het toch gewoon los?”
Was het maar zo simpel.
Als we dit willen loslaten, komt opeens loyaliteit om de hoek kijken. Loyaliteit is geen rationele keuze. Het is een diepe, onbewuste binding. De vanzelfsprekende, niet onderhandelbare verbondenheid met je ouders of familie. En dit zit trouw zijn aan jezelf in de weg.
Je bent dus trouw. Niet uit gewoonte, maar uit overlevingsdrang. Want als kind betekende afwijken dat er risico op afwijzing was. En afwijzing is, voor een kind, gelijk aan verstoting. En dus gevaar.
Zelfs als volwassene zit dat patroon vaak nog diep in je lichaam als een onbewuste angst:
- Als ik kies voor wat ik wil, stel ik mijn familie teleur.
- Als ik stop met zorgen, ben ik egoïstisch.
- Als ik een andere weg ga, hoor ik er niet meer bij.
Loyaliteit maakt dat je jezelf verlaat, om een ander niet te hoeven verliezen.
En het verklaart waarom zo veel mensen blijven hangen in identiteiten die hen niet blij meer maken. Loyaliteit houdt je in een onzichtbare greep, tot je je ervan bewust wordt.
Gezonde versus ongezonde loyaliteit: hoe herken je het verschil?
Loyaliteit op zich is geen probleem. Zonder loyaliteit geen verbinding. Geen liefde. Geen gezamenlijkheid. Maar als loyaliteit je belemmert om jezelf te zijn, dan is het niet langer gezond.
Dan is het tijd om te onderzoeken:
- Draagt dit bij aan wie ik wil worden?
- Of houdt dit me vast in wie ik ooit moest zijn?
Een paar herkenbare signalen van ongezonde loyaliteit:
- Je voelt je schuldig als je een andere mening hebt dan je ouders.
- Je saboteert je eigen succes, omdat het ‘oneerlijk voelt’ tegenover je familie.
- Je neemt verantwoordelijkheid voor de emoties van anderen.
- Je voelt dat je moet kiezen tussen trouw aan jezelf of trouw aan je gezin van herkomst.
- Je houdt jezelf klein of onzichtbaar om anderen niet te overstemmen of voor het hoofd te stoten.
- Je doet al heel lang iets tegen je zin (bv in werk, een relatie, sport of hobby) omdat iedereen in je gezin van herkomst dat doet. Het lukt je niet om ermee te stoppen omdat je bang bent om er niet meer bij te horen.
Gezonde loyaliteit voelt anders. Gezonde loyaliteit voelt als een warme verbinding waarin je trouw kunt zijn aan de ander, zónder jezelf tekort te doen. Je voelt ruimte om eerlijk te zijn, om nee te zeggen zonder schuld, en om je eigen pad te volgen met het vertrouwen dat het door de ander goed ontvangen wordt. Het is een loyaliteit die energie geeft in plaats van je uitput, en die gebaseerd is op wederzijds respect. Niet op angst, schuld of verplichting.
Trouw zijn aan jezelf
Je bent loyaal geweest. Jarenlang. Misschien wel je hele leven. Maar de laatste tijd merk je dat het je te veel kost. Te veel ruimte. Te veel energie. En dan komt de volgende innerlijke strijd: hoe laat ik los zonder mijn familie in de steek te laten? Want dat is het misverstand waar veel mensen in blijven hangen.
Alsof je maar twee opties hebt:
- Je blijft loyaal en cijfert jezelf weg of
- Je bent trouw aan jezelf en verbreekt de band
Loskomen betekent dat je bewust leert kiezen:
- Wat neem ik mee?
- Wat leg ik neer?
- En wat mag ik herschrijven?
Je mag erkennen en dankbaar zijn voor wat je ontvangen hebt én alsnog besluiten om het anders te doen. Dat is geen gebrek aan loyaliteit. Dit is onderdeel van het volwassen worden. Je losmaken. Dat is persoonlijke groei. Dit is wat Carl Jung (een Zwitserse psycholoog) het individuatieproces noemde: het psychologische groeiproces waarbij een mens steeds meer wordt wie hij of zij werkelijk is. Jezelf worden dus.
Individuatie betekent:
- Je eigen waarden ontdekken en volgen
- Innerlijke conflicten leren (ver)dragen (bijvoorbeeld tussen familiewaarden en je eigen waarden)
- Je losmaken van wat je hebt overgenomen, zonder het te verwerpen
- Jezelf toestaan om anders te zijn, ook als dat spanning oproept
Individuatie betekent verder dat je leert onderscheid te maken tussen:
- wat van jou is, en
- wat je van anderen hebt overgenomen uit liefde, angst of gewoonte.
De weg naar jezelf
Je identiteit is niet iets dat je moet opbouwen, maar iets is wat je moet afpellen.
Laag voor laag. Masker voor masker. Tot je bij de kern komt. Dat is geen makkelijke weg. Want het vraagt je om stil te staan bij pijnlijke waarheden:
- Welke rollen speel ik die niet meer kloppen?
- Waar zeg ik ja, terwijl ik nee voel?
- Voor wie houd ik mezelf in? Voor wie houd ik mezelf groot?
- Waar ben ik trouw aan iets wat me belemmert?
- Aan wie ben ik loyaal als ik niet voor mezelf kies?
Maar het is ook de weg naar rust. Naar trouw zijn aan jezelf. Naar thuiskomen bij jezelf.
Hoe bevrijd je jezelf stap voor stap?
Laten we het praktisch maken.
Het loskomen van oude familiewaarden is geen knop die je omzet, maar een proces in fasen.
- Bewustwording
Schrijf eens op welke waarden er in jouw gezin golden. Welke boodschappen kreeg je mee? Wat waren de ongeschreven regels van thuis en wat was dus vroeger kennelijk belangrijk?
En vooral: hoe heeft dat jou gevormd? - Onderzoek de loyaliteit
Vraag jezelf af:
- Aan wie of wat ben ik loyaal?
- Welke spanning ontstaat als ik iets wil doen dat tegen de familiewaarden ingaat? Over welke loyaliteit gaat dit?
- In welke situaties voel ik me schuldig en hoe komt dat?
- Wat kost het me?
- Wat levert het me op?
- Kies je eigen waarden
Vraag je af wat voor jou belangrijk is in het leven. Welke waarden passen bij de persoon die je wilt zijn? Misschien is dat wel:
- Kwetsbaarheid
- Vrijheid
- Authenticiteit
- Zelfzorg
- Creativiteit
Vergelijk ze eens met de waarden die je bij stap 1 hebt ingevuld. Welke waarden zijn hetzelfde en aan welke nieuwe waarden wil jij meer invulling geven?
- Zet nieuwe stappen en begin klein
Vraag je eens af wat je los te laten hebt om meer jezelf te worden. Welke masker kan je afzetten? Begin met kleine stapjes:
- Zeg eens ‘nee’ waar je eerst altijd ‘ja’ zei.
- Laat je echte mening horen.
- Doe iets dat tegen de familiewaarden of -identiteit ingaat en wees je bewust van het schuldgevoel. Het mag er gewoon zijn.
- Kies een van jouw waarde uit en bedenk hoe je daar meer ruimte voor kan maken in je leven.
- Zorg beter voor jezelf.
- Zoek nieuwe ervaringen op, los van je familie identiteit.
Je mag jezelf zijn
Misschien is dit confronterend.
Misschien voel je schuld, schaamte, angst of twijfel.
Dat is oké.
Voor jezelf.
Voor de toekomst.
En uiteindelijk ook voor het systeem waar je uit komt.
Jij mag jezelf zijn.
Het is niet makkelijk maar je mag elke dag weer opnieuw beginnen met een beetje meer jezelf zijn. Ik wens je er veel succes bij!
In het kort
In deze blog heb je alles kunnen lezen over familiewaarden en -identiteit. En heb ik uitgelegd waarom loyaliteit ons ervan weerhoudt om echt onszelf te zijn. En ik heb 4 stappen gedeeld om meer bij jezelf te komen, zonder schuldgevoel.
Verder lezen
Ben je geïnspireerd en wil je verder lezen?
Deze blogs zijn mogelijk ook interessant voor jou:
Wat ik je bied
Wil je graag onder begeleiding meer vanuit jezelf gaan leven? Plan dan hieronder een kennismaking in zodat we kunnen onderzoeken wat ik voor jou kan betekenen. Ik help je graag verder.
